Comments

अभिव्यक्ती इंडिया या संकेत स्थळावर आपले सहर्ष स्वागत.
Showing posts with label organ donation. Show all posts
Showing posts with label organ donation. Show all posts

Wednesday, July 30, 2014

0 मरावे परी अवयव रुपी राहावे ! : भाग ५


एक आगळा वेगळा अनुभव –

    
अवयव दान
मित्रानो, खरं तर आज अवयव दान या मालिकेत ‘किडनी’ संदर्भात पोस्ट टाकायची होती परंतु माझ्या वाचनात नुकतीच चीनच्या शेंझेन प्रांतात घडलेली एक मनाला भिडणारी सत्यकथा आली अन वाटले कि ह्या सत्यकथेला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. असो. अन्य रोग-ग्रास्ताचे जीवन अन्यथा नमनाला.....सारखे .
      शेंझेन प्रांतातील टर्मिनलमेंदूच्या कॅन्सरने ग्रासलेल्या अवघ्या ११ वर्षाच्या लीआंग योयीचे स्वत:चे जगणे अशक्य आहे हे माहित असतानाही आपल्यासारख्या अन्य रोग्यांना जीवन देण्याचे सत्कार्य अगदी मृत्युशय्येवर असतानाही कसे करता येईल, ह्याचा एक प्रामाणिक व मानवीय वस्तुपाठच जगासमोर ठेवला आहे. दोस्तहो, हि उदात्तता, मानावाप्रती असलेली कळकळ आणि निर्भयता मृत्युच्या छायेतही दाखवली, हे विशेष.
      मित्रानो, ह्या चिमुकल्या जीवाने जग सोडताना आपल्या जीवन-संग्रामाच्या अखेरच्या टप्प्यावर, तेथील डॉक्टरापाशी आपली अवयव दानाची इच्छा व्यक्त केली तो म्हणाला, जगात कितीतरी मोठी माणसे आहेत, अन मलाही त्यांच्या सारखे मोठे व्हायचे आहे.
     शुक्रवारी ह्या डॉक्टर होण्याची इच्छा बाळगणारा लीआंग योयी देवाघरी गेला. त्वरित डॉक्टरांनी त्याची किडनी आणि लिवर काढण्याची तयारी केली व त्याचे प्रत्यारोपण दुस-या रोग्यांच्या शरीरात केले. जसे लीआंग योयीचे मृत शरीर स्ट्रेचर वरून ऑपरेशन कक्षातून बाहेर काढण्यात आले तसे सर्व डॉक्टर्स तेथे जमले व त्याला स्तब्ध उभे राहून वाकून मनाचा निरोप दिला.
अवयव दान
अवयव दान

ह्या बातमीने व फोटोने जगात उत्फूर्त अशी प्रतिक्रिया उमटली. लीआंग योयीने अखेरच्या क्षणात दाखविलेल्या हिमतीचे व माणुसकीचे कौतुक झाले व त्याने अनुसरलेल्या मार्ग अनेकांना स्पर्शून गेला.

दोस्तहो, जीवनाची सरगम अल्पायुषी आहे, हे माहित असूनही आपण ह्या मर्त्य शरीराचाच विचार करतो. मात्र लीआंग योयीने हि सरगम दीर्घायुषी कशी करता येईल हेच अवयव दान करून दाखवून दिले आहे. ‘केव्हडे हे औदार्य!’

विनम्र सलाम, मुजरा, नमस्कार!

प्रकाश पटवर्धन 

Saturday, June 7, 2014

0 मरावे परी अवयव रुपी रहावे : भाग १


     काहीं दिवसापूर्वी, एका कुटुंबातील आपल्या ब्रेन-डेड मुलाच्या अवयवदानाची बातमी पेपर मध्ये प्रसिद्ध झालेली वाचनात आली. त्या दिवशी एम्सच्या डॉक्टर्सनी दहा तास खपून तब्बल ३२ विविध अवयव आरोपणासाठी काढले. आपल्या ब्रेन-डेड पोटच्या गोळ्याचे विविध अवयव मानवतेच्या अत्युच्य भावनेतून दान देण्याच्या निर्णयामागे आपल्या मुलाला मृत्यूनंतरही अनेकानेक मुलात पाहण्याची सुप्त इच्छाहि होती, हे विशेष.

      आज कित्येक अगतिक रोगी डायलेसिस, बायपास, आंधळेपणा, इत्यादीने अनेक वर्षपासून त्रस्त आहेत, ग्रस्त आहेत, आरोपणासाठी योग्य अवयवांची उपलब्धता नसल्याने वेळ प्रसंगी प्राणास मुकत आहेत. वर्षानुवर्षे शारीरिक, सामाजिक, आर्थिक स्थरावर दिलेला लढा, सारं सारं विफल होतं, ते केवळ आरोपणासाठी अवयव न मिळाल्यामुळे! वरील सत्यकथा हेच वास्तव ध्वनित करते कि कधीही परत न येणाऱ्या जीवाचे अवयव दान वेळीच केल्यास, किती जणाचे प्राण वाचू शकतात, किती जणांना आयुष्याचे अमुल्य दान दिल्या जाऊ शकते. आपणासारख्या सुशिक्षित व सुसंकृत जनांना नक्कीच विचार करायला लावणारी हि सत्यकथा आहे.

      वेळीच कारवाई केली तर ब्रेन-डेड रोग्याच्या देहातून आपण – हार्ट, डोळे, लिवर, लंग्स, किडनी, स्कीन, इत्यादी अवयवाचे दान करू शकतो. सामन्यात: व्यक्ती ब्रेन-डेड कार्डियाक अरेस्ट नंतर १०-१५ मिनिटांनी होतो. अश्यावेळी त्या व्यक्तीला लाईफ सेविंग मशीनवर ठेऊन (अन्य सारे अवयव कार्यान्वित ठेऊन) अवयव काढून घेता येतात.

      ब्रेन-डेथ चा अर्थ असा कि त्यानंतर ब्रेन पुन: क्रियान्वित होत नाही. भारतात अवयव आरोपणासाठी २००,००० किडनी तर १००,००० लीवरची आवश्यकता आहे. ह्या क्षेत्रात कार्यरत एन.जी.ओ. च्या माहिती प्रमाणे दान केले तर हि समस्या सहज सुटू शकते. रोग्यांना दु:खात खितपत पडावे लागणार नाही, व ते लवकरात लवकर रोगमुक्त होऊ शकतील. साहजिकच भारतीय मनाची योग्य मशागत होणे गरजेचे आहे. अपघाती मृत्यू पावलेल्या नातेवाईकाचे अवयव दान देण्याने जर अन्य व्यक्तीचे प्राण वाचत असतील तर अशा दानास कोणती हरकत असावी. येथे एक बाब नमूद करावीशी वाटते कि वाहन चालविण्याच्या लायसन्सवर ते जारी करण्याच्या वेळीच अपघाती मृत्योपरांत अवयवदान संमत्तीची नोंद करण्याचा सरकारचा विचार सुरु आहे. व्यक्तीच्या मृत्योपरांत अवयव दानाची कल्पना कितीही चांगली असली तरी स्व:ताच्या नातेवाईकाचा विचार करता सहज शक्य वाटत नाही हेही तेव्हडेच खरे! अवयव दानाला अनुकूल अशी मानसिकता समाजात निर्माण करण्यासाठी योजना बद्ध कार्यक्रमाची आवश्यकता आहे. त्यासाठी लोकांना शिक्षित करणे व एखादी सोपी सहज प्रवृत्त करेल अशी व्यवस्था शोधणे गरजेचे आहे ज्यामुळे मृत्योपरांत अवयव दान करण्यास समाज-मान्यता मिळेल.

     भारतात अवयव आरोपणाच्या सर्व सोयीनी उपलब्ध अशी अवघी १२० केंद्रे आहेत. महाराष्ट्र शासनाने आई.सी.युं. व ऑपरेशन कक्ष असलेल्या सर्व नोन-ट्रान्सप्लांट हॉस्पिटल्सना अवयव पुन:प्राप्ती अनिवार्य केली आहे. याचाच अर्थ असा कि पहिली पायरी म्हणून कमीत कमी अवयव उपलब्धी शक्य होईल.

     ह्या सर्व उहापोहानंतर एक प्रश्न आपल्या मनात येऊ शकतो आणि तो म्हणजे – अवयव-दान कशासाठी?



क्रमशः

प्रकाश पटवर्धन

वळून पाहताना भाग ५
वळून पाहताना भाग ४
वळून पाहताना भाग ३
वळून पाहताना ! भाग 2
वळून पाहताना ! भाग 1