0 शायरीचा गुलदस्ता : भाग ९

मी आणि बाप्या सकाळी फिरायला निघालो. मी बाप्याला विचारले, "जीवन म्हणजे काय?" तो म्हणाला, "जीवन म्हणजे जन्म आणि मृत्यू यामधील सेतू!"
मी म्हणालो, "बाप्या, मग दु:ख पर्वता एव्हढं आणि सुख जवापाडे असं का?"
बाप्या म्हणाला, "अरे, हा पूल झुलता आहे. ह्यावरून चालताना मन जेव्हढ स्थिर तेव्हढा पूल स्थिर! मन डळमळीत तर पूलही डळमळीत! देवा, मन समाधानी असले कि ते स्थिर होते. मनाचे समाधान जीवनाच्या सहजतेत प्रतिबिंबित होते.
यावर मी त्याला म्हणालो, " बाप्या, मन समाधानी असणं कठीणच, म्हणजे पूल हलता व अस्थिर राहणार! मग सरळ नदीत उडी का घेऊ नये."
बाप्या म्हाणाला, "म्हणजे आत्महत्या! अरे, तुला गालिबचा गझल हा शब्द उच्चारताच एकच नाव डोळ्यासमोर येतं ते म्हणजे मिर्झा असदुल्ला खां गालिब. उंच, धिप्पाड बंध, लालसर गौरवर्ण, भव्य कपाळ अनं किंचित वर आलेली गालाची हाडे. संगीताचा शौकीन, मदिरा-मदिराक्षी नृत्यादी विलासी जीवनाची आसक्ती बाळगणारा गालिब सरदार जाफारींच्या मते स्वभावाने इराणी, धर्माने अरबी, पण शिक्षणाने आणि संस्कृतीने पूर्णतया भारतीय असे काहीसे गुंतागुंतीचे व्यक्तिमत्व होते. अत्यंत दुखत दिवस घालावेला गालिब म्हणतो, यारब! जमाना मुझको मिटता हैं किस लिये, लोहे-जहापे हर्फे-मुकर्रर नाही हू मै | जन्म : २७ डिसेम्बर १७९७ मृत्यू : १५ फेब्रुवारी १८६९ शेर आठवतो का?

घबराके के ये कहते है की मर जायेंगे
मरके भी चैन न पाया तो किधर जाएंगे ||

दु:खाला घाबरून मृत्युला कवटाळलं तर एकदाची शांती, मुक्ती प्राप्त होईल असं सर्वांनाच वाटतं. पण मृत्यू तर वस्त्र बदलण्याची क्रिया, दु:खापासून मुक्ती नाही मिळाली तर.. गालिब
Caption विचारतोय कि आत्महत्येनंतरही तुला चैन आणि मुक्ती मिळाली नाही तर? घाबरून जीवनापासून दूर-दूर जाणा-यांना कळत कसं नाही कि जीवन जगण्यासाठी आहे. सारी सुख अनुभवतांना कधी असा विचार करतो कां? मग दु:खाबद्दल वेगळा विचार कां? सुख-दु:खाकडे समभावाने पाहणे जमले तर सुख- जीवन-रुपी पूल नेहमीकरता स्थिर राहील.

मी म्हणालो, "बाप्या गालिबचा सडेतोड प्रश्न अगदी बरोबर आहे. आपली मुक्ती सुख-दु:खाला समभावाने स्वीकारण्यात आहे."

बाप्याने मिर्झा गालिबचा दुसरा शेर पेश केला अन प्रश्नही टाकला ‘दु:खाची इतिश्री मरणातच आहे, हे खरे आहे का?’

कैदे हयात-ओ-बन्दे-गम असलमे दोनों एक है,
मौत से पहले आदमी गमसे नजात
कैदे हयात-ओ-बन्दे-गम असलमे दोनों एक है पाए क्यों?

जीवन आणि दु:ख या एकाच नाण्याच्या दोन बाजु आहेत. दु:खाच गाठोडं जीवनाच्या वाटेवर घेऊनच चालायचं असतं नैसर्गिक मृत्यू येईपर्यंत.

तुकोबांच्या तुकाराम महाराज हे साक्षात्कारी, निर्भीड व एका अर्थाने बंडखोर संत कवी होते. विशिष्ट वर्गाची पारंपरिक मक्तेदारी असलेला वेदान्त तुकोबांच्या अभंगवाणीतून सामान्य जनांपर्यंत प्रवाहित झाला. ‘अभंग म्हटला की तो फक्त तुकोबांचाच’ (अभंग तुकयाचा) एवढी लोकप्रियता त्यांच्या अभंगांना मिळाली. संत तुकारामांची भावकविता म्हणजे अभंग, हे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेचे महान द्योतक आहेत. वारकरी, ईश्र्वरभक्त, साहित्यिक, अभ्यासक व सामान्य रसिक आजही त्यांच्या अभंगांचा अभ्यास करतात. त्यांचे अभंग खेड्यांतील अशिक्षित लोकांच्याही नित्य पाठांत आहेत. आजही ही लोकप्रियता ‘अभंग’ आहे, वाढतेच आहे. भाषेत सांगायचे तर

आपुले मरण पाहिले म्या डोळा | तो जाहला सोहळा अनुपम्य|
आनंदे दाटली तिन्ही त्रिभुवने | सर्वात्मकपणे भोग जाहला |

दत्तात्रय पटवर्धन

विजया यादव

शायरीचा गुलदस्ता भाग ४

शायरीचा गुलदस्ता भाग ५

शायरीचा गुलदस्ता : भाग ६

आजचा सुविचार
आजचा सुविचार

Send Feedback

0 आजची प्रसार माध्यमे

रविवार आणि बाप्याची हजेरी हे अगदी ठरलेल. मी बाप्याला विचारलं " आजच्या काळात हि अत्याधुनिक प्रसारमाध्यमे आहेत जसे इलेक्ट्रोनिक मेडिया , प्रिंट मेडिया . परंतु पूर्वीच्या काळात अशी काही प्रसारमाध्यमे  होती का? "
बाप्या म्हणाला होती ना! आमचे संत , हीच तर प्रसारमाध्यमे होती. जी कथा कीर्तने करून मनोरंजन तर करीतच परंतु समाज प्रबोधनाचे कार्य करून ज्ञानदीप प्रज्वलित हि करीत असत. आता हेच पहाना संत एकनाथ समाज प्रबोधन करीत पंजाब पर्यंत पोहचले होते. त्याचा इतका प्रभाव पडला कि त्यांच्या  अभंगांना शीख धर्मग्रंथात कायमचे स्थान मिळाले आहे. परंतु त्याकाळची प्रसारमाध्यमे आणि आजची यात जमीन आसमान इतका फरक आहे."
मी म्हणालो, "ते कसे?"
त्यावर बाप्या तयार,  म्हणाला, "एक घटना सांगतो. एकदा पोप महोदय अमेरिकेला भेट द्यायला निघाले होते. त्यांच्या मित्रांनी त्यांना सांगितले कि पत्रकारांच्या प्रश्नांना उत्तरे देताना जरा विचारपूर्वक उत्तरे द्या. शक्यतो 'हो' किवा 'नाही' अशा प्रकारची असावीत. मित्रांचा विचार घेऊन पोप महोदय अमेरिकेला पोहचले. विमानतळावरच  पत्रकारांनी घेरले. एकाने विचारले, "Sir, are you going to visit nudist clubs in America?" यावर पोप महाशयांनी क्षणभर विचार केला आणि प्रती प्रष्ण विचारला, "Are there nudist clubs in America?" दुसऱ्या दिवशी पोप महाशय पेपर चाळायला बसले तर प्रत्येक पेपर वरील मथळा होता, "Pope asks, are there nudist clubs in America?" आजची पत्रकारिता हि अशी आहे."

आतातर बाप्या अजूनही फार्मात येउन म्हणतो, "आमच्या संतांची प्रसारमाध्यमे म्हणायची,

आम्हा हे कौतुक जगा द्यावी नित |
करावे फजित चुकती  ते ||
तुका म्हणे येथे खरयाचा विकरा,
न सरती येरा खोट्या परी ||

संत तुकाराम म्हणतात येथे होतो तो फक्त खरयाचा विकरा. येथे खोट्याला तिळमात्रही जागा नाही. अशा प्रकारे हि प्रसार माध्यमे समाजाच्या जडणघडणीत मोलाचा हातभार लावीत होती."

मी म्हणालो, "बाप्या,  मला गालिबचा एक शेर आठवतो.

सादिक हु अपने कौल में 'ग़ालिब' ख़ुदा गवाह,
लिखता हु सच की , झूठ की आदत नहीं मुझे ||

सादिक म्हणजे सत्यनिष्ठ, सत्यवादी, न्यायनिष्ठ , शुद्ध, पवित्र, वफादार, कुठे गेली ही माणसं ?"

बाप्या म्हणाला, अरे, इतक्याही दूर कशाला जातो. आताचीच  प्रिंट मीडिया ची सुरवात झाली तेव्हाची गोष्ट. शंकरराव किर्लोस्कर यांनी १९१६ मध्ये 'किर्लोस्कर खबर' हे मासिक सुरु केले त्यावेळेस संपादनाविषयी त्यांनी लिहिले आहे, "मासिकाच्या संपादनाची खुबी मी हेरली ती अशी, कि हे काम व भोजन वाढणाऱ्या गृहिणीचे काम यात विशेष अंतर नाही.एक कागदाचे पान तर दुसरे केळीचे दोन्हीवर निरनिराळ्या रुचीचे व रसांचे साहित्य व चटण्या-कोशिंबिरी वाढायच्या असतात पण त्यांची जागा व प्रमाण ठराविक पाहिजे. रोजच्या भात-भाजीच्या जोडीला एक पक्वान्न हवे आणि हे सर्व पदार्थ अगदी ताजे तवाने गरमागरम पाहिजेत. भोजनाने पोट व मन तर भरलेही  पाहिजे , पण ते आरोग्याला हितकारक ठरले पाहिजे "

" पण आज परिस्थिती उलटी आहे. चटणी-कोशिम्बिरीच्या जागी आरोग्याला हितकारक अशा बातम्या दिल्या जातात  आणि अगदी थोड्या प्रमाणात. अहितकारक बातम्या जसे  वासनाकांड, गैरप्रकार, गैरवर्तन, अफवा, प्रक्षोभक, अशा  पानाच्या मधोमध आणि पोटभर वाढली जातात."

आतातरी या प्रसार माध्यमांनी आमच्या संतांचा वारसा घेऊन खरयाचा विकरा करावा आणि खोट्याला फजित करावे आणि म्हणावे "नाचू कीर्तनाचे रंगी , ज्ञानदीप लावू जगी |"

 दत्तात्रय पटवर्धन 

बुद्धिबळातील प्यादे.
केजरीवाल आणि राजकारण.
संस्थांनी माणसे : नरेंद्र चपळगावकर
बाप्याचे तत्वज्ञान
सलाम मलाला.